İstanbul Aile Hekimliği Derneği (İSTAHED), yakın zamanda yayımlanan Aile Hekimliği Yönetmeliği'nin getirdiği düzenlemelere güçlü bir tepki gösterdi. İSTAHED, yaptığı açıklamada, aile hekimliği çalışanlarının aylık gelirlerinin yüzde 65'inin performans kriterlerine bağlanmasını ve 180 gün rapor sürelerinin sözleşme fesih gerekçesi olarak kullanılmasına karşı çıktı. Dernek, bu durumun hekimlerin çalışma koşullarını ve iş güvencesini ciddi şekilde olumsuz etkileyeceğini vurguladı.
İSTAHED'in Kuruluşu ve Aile Hekimliği Sistemi
İstanbul Aile Hekimliği Derneği (İSTAHED), aile hekimliği uygulamasının Türkiye'de yaygınlaşmasıyla birlikte hekimlerin mesleki haklarını savunmak ve çalışma koşullarını iyileştirmek amacıyla kurulmuş bir sivil toplum kuruluşudur. Türkiye'de aile hekimliği sistemi, 2000'li yılların başında hayata geçirilmiş ve temel sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmayı, koruyucu hekimlik anlayışını güçlendirmeyi hedeflemiştir.
Bu sistemde aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanları, belirli bir nüfusa birinci basamak sağlık hizmeti sunarak vatandaşların sağlık danışmanı konumunda faaliyet göstermektedir. Sistemin başlangıcından itibaren, aile hekimlerinin özlük hakları, ücretlendirme modelleri ve sözleşme şartları zaman zaman tartışmalara konu olmuştur. İSTAHED gibi meslek örgütleri, bu süreçte hekimlerin taleplerini dile getirmiş ve yönetmelik değişikliklerinin meslektaşları üzerindeki etkilerini değerlendirerek kamuoyunu bilgilendirmiştir.
Yeni Aile Hekimliği Yönetmeliği ve Önemli Değişiklikler
İSTAHED'in eleştirilerine konu olan Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği, aile hekimlerinin ve aile sağlığı çalışanlarının mali ve idari şartlarını düzenleyen merkezi bir belgedir. Bu yönetmelik, ödeme esaslarından sözleşme feshi koşullarına kadar geniş bir yelpazede hükümler içermektedir. Dernek tarafından yapılan açıklamada, yönetmeliğin son düzenlemeleriyle birlikte, aile hekimliği çalışanlarının gelirlerinin önemli bir kısmının performans göstergelerine bağlı hale getirildiği vurgulandı.
Bu durum, hekimlerin sabit bir gelir güvencesi yerine, belirli hedeflere ulaşma oranına göre ödeme almasını öngörmektedir. Yönetmeliğin bir diğer önemli maddesi ise sözleşme fesih nedenleriyle ilgilidir. İSTAHED'e göre, yeni düzenleme ile 180 günü aşan rapor süreleri, sözleşmelerin tek taraflı olarak feshedilmesine gerekçe oluşturabilmektedir. Bu hüküm, uzun süreli hastalık, doğum izni veya diğer geçerli sağlık nedenleriyle işine ara vermek zorunda kalan hekimler için ciddi bir iş güvencesi sorununa yol açtığı yönünde endişelere neden olmaktadır.
Performansa Dayalı Ücretlendirme Yaklaşımının Etkileri
Aile hekimliği çalışanlarının aylık gelirlerinin yüzde 65'inin performans kriterlerine bağlanması, sağlık sektöründe uzun süredir tartışılan bir modeli temsil etmektedir. İSTAHED yetkilileri, bu uygulamanın hekimleri nitelikli sağlık hizmeti sunmak yerine, sayısal hedeflere ulaşmaya odaklayabileceği endişesini dile getirdi. Performans kriterleri genellikle muayene sayısı, aşı oranları, kronik hastalık takibi gibi göstergeler üzerinden belirlenmektedir.
Bu durum, hekimlerin üzerindeki iş yükünü artırabileceği ve hastalarla geçirilen zamanın kalitesini düşürebileceği yönünde eleştirilere sebep olmaktadır. Daha önceki dönemlerde de sağlık çalışanlarının performans sistemleriyle ilgili benzer tepkileri gündeme gelmişti. Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve diğer sağlık sendikaları, performansa dayalı ödeme sistemlerinin sağlık hizmetlerinin ticarileşmesine yol açtığını ve hekimler arasında rekabeti körükleyerek mesleki dayanışmayı zayıflattığını savunmaktadır.
Rapor Süreleri ve Sözleşme Fesihlerinin Hukuki Boyutu
Yönetmeliğin 180 günü aşan rapor sürelerini sözleşme fesih gerekçesi olarak tanımlaması, iş güvencesi ve sosyal haklar açısından önemli soruları gündeme getirmektedir. Aile hekimliği sözleşmeli bir statüde yürütüldüğü için, bu tür fesihler hekimlerin işsiz kalmasına ve mesleklerini icra etme haklarının kısıtlanmasına yol açabilir. Uzun süreli raporlar, genellikle ciddi sağlık sorunları, ameliyat sonrası iyileşme süreçleri, gebelik ve doğum sonrası gibi öngörülemeyen durumları kapsamaktadır.
Bu tür durumlarda sözleşme feshinin uygulanması, hekimlerin sağlık güvencesi ve sosyal yaşamları üzerinde derin etkiler yaratma potansiyeli taşımaktadır. İş Hukuku uzmanları, işçilerin yasal rapor haklarının korunması gerektiğini ve belirli durumlarda fesihlerin hukuka aykırı olabileceğini belirtmektedir. Özellikle gebelik ve doğum izni gibi kanunla güvence altına alınmış hakların, sözleşme fesih nedeni olarak kullanılmasının hukuki tartışmalara açık olduğu ifade edilmektedir.
Hekimlerin İş Güvencesi ve Sağlık Hizmetlerine Etkileri
İSTAHED'in dile getirdiği endişeler, sadece bireysel hekimlerin iş güvencesiyle sınırlı kalmayıp, genel sağlık hizmetlerinin kalitesi ve sürdürülebilirliği üzerinde de potansiyel etkiler yaratabilir. İş güvencesinin zayıflaması, hekimlerin mesleki tatminini azaltabilir ve mesleğe olan ilgiyi düşürebilir. Bu durum, özellikle genç hekimlerin aile hekimliğini tercih etmelerini olumsuz etkileyebilir ve uzun vadede aile hekimi açığının derinleşmesine yol açabilir.
Ayrıca, performans kriterlerine bağlı gelir sistemi ve rapor süreleri nedeniyle yaşanan sözleşme fesihleri, hekimlerin hastalarına yeterli zamanı ayırmasını veya koruyucu sağlık hizmetlerine odaklanmasını engelleyebilir. Sağlık Bakanlığı'nın periyodik olarak açıkladığı hekim başına düşen hasta sayısı verileri incelendiğinde, Türkiye'de aile hekimliği üzerindeki yükün zaman zaman arttığı görülmektedir. Bu tür yönetmelik değişikliklerinin, zaten yoğun olan bu yükü daha da ağırlaştırabileceği ve sağlık çalışanlarının tükenmişlik oranlarını artırabileceği belirtilmektedir.
İSTAHED'in yaptığı bu açıklama, aile hekimliği sisteminde yürürlükte olan Aile Hekimliği Yönetmeliği'nin hekimler üzerindeki etkilerini bir kez daha gözler önüne serdi. Dernek, yeni yönetmeliğin olumsuz sonuçlarını gidermek ve hekimlerin haklarını korumak adına ilgili mercilerle diyalog arayışlarını sürdüreceğini ifade etti. Bu tartışmalı düzenlemelerin, hem hekimlerin motivasyonu hem de Türkiye'deki birinci basamak sağlık hizmetlerinin kalitesi üzerindeki uzun vadeli etkileri yakından izlenmeye devam edecektir.
