Türkiye'nin çeşitli kentlerinde son 24 saatte meydana gelen işyeri ölümlerinde en az 15 işçi yaşamını yitirdi. Bu üzücü olaylar üzerine Emek Partisi (EMEP) Genel Başkan Yardımcısı Arzu Erkan, ölümleri 'kaza değil, sistematik bir sınıf cinayeti' olarak tanımladı. Yaşanan bu kayıplar, Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
Türkiye'deki İşçi Ölümleri ve 'İş Cinayeti' Kavramı
İşçi örgütleri ve sendikalar, işyerlerinde meydana gelen ölümle sonuçlanan vakaları genellikle 'iş cinayeti' olarak tanımlar. Bu tanım, ölümlerin genellikle gerekli güvenlik önlemlerinin alınmamasından, denetim eksikliklerinden veya maliyet düşürme amacıyla riskli çalışma koşullarının dayatılmasından kaynaklandığı iddiasına dayanır. İş Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca işverenlerin işçilerin sağlığını ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü bulunmaktadır.
Ancak işçi temsilcileri, bu yükümlülüklerin çoğunlukla tam olarak yerine getirilmediğini iddia etmektedir. Türk İş Hukuku'nda 'iş kazası' terimi kullanılsa da, işçi temsilcileri ve bazı siyasi partiler, ölümleri insan kaynaklı ihmaller ve sistemik sorunlar neticesinde 'cinayet' olarak nitelemektedir. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi'nin yıllık raporları da bu kavramın yaygınlaşmasında etkili olmaktadır. İSİG Meclisi verilerine göre, Türkiye'de her yıl yüzlerce işçi işyeri ortamında yaşamını yitirmekte, bu durum ülkenin iş güvenliği karnesini olumsuz yönde etkilemektedir.
EMEP'in Açıklaması ve Sendikaların Yaklaşımı
Emek Partisi (EMEP) Genel Başkan Yardımcısı Arzu Erkan, yaşanan 15 işçi ölümüne ilişkin açıklamasında, bu ölümlerin münferit olaylar değil, ekonomik sistemin ve işverenlerin kar odaklı politikalarının bir sonucu olduğunu vurguladı. Erkan'ın 'sistematik bir sınıf cinayeti' ifadesi, işçi sınıfının maruz kaldığı risklerin yapısal nedenlere dayandığı ve işverenlerin sorumluluğunun altını çizdiği bir eleştiri olarak yorumlandı. EMEP, iş güvenliği önlemlerinin yetersizliğini ve denetim mekanizmalarındaki boşlukları sıkça dile getiren siyasi partiler arasında yer almaktadır.
Türkiye'deki sendikalar da işyeri ölümlerine karşı benzer tepkiler göstermektedir. DİSK (Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu) ve KESK (Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu) gibi örgütler, her işyeri ölümünün ardından kapsamlı soruşturma yapılmasını, sorumluların cezalandırılmasını ve iş güvenliği yasalarının sıkılaştırılmasını talep etmektedir. Sendika temsilcileri, iş güvenliği eğitimlerinin yetersizliğini, kişisel koruyucu ekipman eksikliğini ve iş temposunun artırılmasıyla beraber gelen riskleri de ölümlerin başlıca nedenleri arasında saymaktadır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı ve Uygulamadaki Durum
Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanındaki temel düzenleme, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Bu Kanun, işverenlere işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlama, risk değerlendirmesi yapma, çalışanlara eğitim verme ve gerekli önlemleri alma yükümlülükleri getirmektedir. Ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bağlı İş Teftiş Kurulu tarafından denetimler yapılmaktadır.
Ancak işçi örgütleri, bu denetimlerin yetersiz kaldığını ve yaptırımların caydırıcı olmadığını ileri sürmektedir. İş Güvenliği Uzmanları Derneği tarafından yapılan bir araştırmaya göre, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerde İSG mevzuatına uyum konusunda ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Büyük projelerde ve yüksek riskli sektörlerde dahi ölümlerin sıkça yaşanması, mevzuatın uygulanmasında ve denetiminde yapısal eksiklikler olduğunu göstermektedir. Özellikle taşeronlaşma ve güvencesiz çalışma biçimleri, iş güvenliği önlemlerinin gevşemesine ve maliyetlerin düşürülmesi adına riskin artmasına zemin hazırlamaktadır.
Türkiye'de İşçi Ölümü İstatistikleri ve Global Karşılaştırma
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre dünya genelinde her yıl yaklaşık 2.78 milyon insan iş kazaları veya meslek hastalıkları nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Türkiye'deki işçi ölümleri, Avrupa Birliği ülkeleri ortalamasının üzerinde seyretmektedir. İSİG Meclisi tarafından açıklanan verilere göre, 2023 yılında en az 1992 işçi işyeri ölümlerinde yaşamını yitirmiştir.
Bu sayı, önceki yıllara kıyasla belirli dalgalanmalar gösterse de, genel olarak yüksek bir seviyede kalmaya devam etmektedir. İnşaat, tarım, taşımacılık ve madencilik sektörleri, ölümlerin en sık yaşandığı alanlar olarak öne çıkmaktadır. TÜİK tarafından açıklanan iş kazası ve meslek hastalığı istatistikleri, SGK'ya kayıtlı işyerlerindeki vakaları kapsamaktadır.
Ancak sendikalar, özellikle kayıt dışı çalışan işçilerin ve geçici tarım işçilerinin yaşadığı ölümlerin bu istatistiklere tam olarak yansımadığını belirtmektedir. Bu durum, gerçek tabloyu ortaya koymada zorluk yaratmakta ve çözüm önerilerinin geliştirilmesini engellemektedir. Sendikalı işyerlerinde iş kazası ve ölüm oranlarının, sendikasız işyerlerine göre daha düşük olduğu gözlemlenmektedir, bu da sendikal örgütlenmenin iş güvenliği açısından önemini ortaya koymaktadır.
Sektörel Dağılım ve Risk Faktörleri
Son 24 saatte yaşanan 15 işçi ölümünün sektörel dağılımına dair detaylı bir bilgi henüz paylaşılmamış olsa da, Türkiye'de işyeri ölümleri genellikle belirli sektörlerde yoğunlaşmaktadır. İnşaat sektörü, yüksekten düşme, ezilme ve elektrik çarpması gibi nedenlerle her yıl en çok işçi kaybının yaşandığı sektörlerin başında gelmektedir. Tarım sektörü, özellikle mevsimlik işçilerin yaşadığı barınma ve çalışma koşulları, kimyasal maruziyetler ve makine kaynaklı kazalar nedeniyle önemli riskler taşımaktadır. Madencilik ve metal sanayi de patlama, göçük ve zehirlenme gibi tehlikelerle sıkça anılmaktadır.
Risk faktörleri arasında, yetersiz iş güvenliği eğitimi, kişisel koruyucu donanım eksikliği, uzun çalışma saatleri, iş temposunun artırılması, bakım ve onarım eksiklikleri ve riskli çalışma pratiklerinin göz ardı edilmesi bulunmaktadır. Özellikle ekonomik baskılar altında çalışan işletmelerin, maliyetleri düşürme amacıyla iş güvenliği önlemlerinden taviz verdiği iddiaları sıkça dile getirilmektedir. Bu durum, işçilerin hayatını doğrudan tehdit eden bir tablo oluşturmaktadır.
Sonuç ve Gelecek Adımlar
Türkiye'de 24 saat içinde yaşanan 15 işçi ölümü, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yapısal sorunların ciddiyetini bir kez daha ortaya koymuştur. Emek Partisi'nin bu ölümleri "sistematik sınıf cinayeti" olarak nitelemesi, meselenin bireysel hataların ötesinde sistemik eksikliklerden kaynaklandığına işaret etmektedir. Bu trajik kayıpların önüne geçmek için mevzuatın etkin uygulanması, denetimlerin sıkılaştırılması ve sorumluların hesap vermesi hayati önem taşımaktadır.
Tüm paydaşların ortak çabasıyla Türkiye'de işçi ölümlerinin azaltılması ve daha güvenli çalışma ortamlarının sağlanması hedeflenmelidir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın olaylarla ilgili detaylı soruşturma başlatması ve benzer durumların tekrar etmemesi için ek önlemler alması önem taşımaktadır. Sendikaların ve sivil toplum kuruluşlarının konuyu kamuoyunun gündeminde tutmaya devam etmesi beklenmektedir.
