Bankalararası Kart Merkezi (BKM) tarafından açıklanan verilere göre, Ocak 2024'te kartlı ödeme hacmi bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 45 artış göstererek 2,3 trilyon lirayı aştı. Bu yükselişte, özellikle artan hayat pahalılığı ve yüksek enflasyon ortamında hane halkının harcamalarını yönetmek için kredi kartı kullanımına daha fazla yönelmesi etkili oldu.
BKM Verileri ve Kartlı Ödeme Hacmindeki Artış
Bankalararası Kart Merkezi (BKM), Türkiye'deki tüm bankaların ortak girişimiyle kurulmuş olup, kartlı ödeme sistemlerinin sağlıklı işleyişini sağlamak ve bu alandaki verileri toplamakla görevlidir. Ocak 2024'te yayımlanan BKM verileri, banka kartı ve kredi kartlarıyla yapılan toplam ödeme hacminin 2,3 trilyon liraya ulaştığını ortaya koydu. Bu artış, nominal olarak gerçekleşmiş olup, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 45'lik bir büyümeyi ifade etmektedir. Söz konusu büyüme oranları, genel ekonomik koşullar ve tüketici davranışlarındaki değişimler hakkında önemli ipuçları sunmaktadır.
Kartlı ödeme hacminin bu denli artmasında, perakende sektöründeki fiyat artışları ve enflasyonun etkisi belirleyici olmuştur. Geçmiş yılların verileri incelendiğinde, kartlı ödemelerdeki yükseliş eğiliminin özellikle son dönemde hız kazandığı gözlemlenmektedir. Örneğin, 2022 ve 2023 Ocak aylarına ait BKM raporları, kart kullanım alışkanlıklarının giderek yaygınlaştığını ve ödeme sistemlerindeki dijitalleşmenin de bu duruma katkı sağladığını göstermektedir. Ancak 2024 Ocak ayındaki belirgin artış, yalnızca dijitalleşme ile değil, aynı zamanda ekonomik zorluklarla da ilişkilendirilmektedir.
Hayat Pahalılığı ve Tüketici Harcamaları Üzerindeki Etkisi
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan verilere göre, Ocak 2024'te yıllık tüketici enflasyonu yüzde 64,86 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bağımsız ekonomistler ve araştırma grupları tarafından yapılan hesaplamalarda ise bu oranın daha yüksek olduğu belirtilmektedir. Gıda, konut, enerji ve ulaştırma gibi temel harcama kalemlerindeki keskin artışlar, hane halkının alım gücünü önemli ölçüde düşürmektedir. Asgari ücret ve emekli maaşlarına yapılan zamların, enflasyon karşısında reel değerini hızla yitirmesi, tüketicilerin bütçe dengesini korumakta zorlanmasına yol açmaktadır.
Bu ekonomik tablo karşısında, vatandaşların günlük ihtiyaçlarını karşılamak ve acil harcamalarını yapmak için kredi kartlarına daha fazla yöneldiği gözlemlenmektedir. Özellikle gıda, akaryakıt ve kira gibi zorunlu giderlerdeki artışlar, hane halkı bütçelerinde büyük bir pay oluşturmakta ve nakit akışını zorlaştırmaktadır. Kredi kartları, bu dönemlerde bir ödeme aracı olmanın ötesinde, kısa vadeli bir finansman aracı olarak da kullanılmaktadır. Evrensel gazetesinin aktardığı bilgiler de bu durumu teyit etmektedir.
Kredi Kartı Kullanımındaki Yükseliş ve Olası Riskler
BKM verileri, kartlı ödemelerin toplam hacmindeki artışın önemli bir kısmının kredi kartı harcamalarından kaynaklandığını işaret etmektedir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından yayımlanan sektörel veriler, tüketici kredileri ve kredi kartı borç bakiyelerinin son dönemde sürekli bir artış eğiliminde olduğunu göstermektedir. Bu durum, hane halkı borçluluğunun yükseldiğine dair endişeleri beraberinde getirmektedir.
Kredi kartı borçlarının yükselmesi, tüketiciler için faiz yükünün artması ve ödeme güçlüğü çekilmesi gibi potansiyel riskleri içermektedir. Özellikle yüksek enflasyon ve faiz oranlarının bir arada olduğu bir dönemde, kredi kartı borçlarını çevirmekte zorlanan vatandaşlar için borç sarmalı riski artmaktadır. Taksitli alışverişlerin yaygınlaşması, anlık ihtiyaçları karşılamada kolaylık sağlasa da, uzun vadede bireylerin finansal yükünü artırma potansiyeli taşımaktadır. Bu durum, orta ve düşük gelirli kesimler üzerinde daha belirgin bir etki yaratmaktadır.
Geçmiş Dönem Verileriyle Karşılaştırma ve Kronolojik Gelişim
Türkiye'de kartlı ödeme sistemlerinin gelişimi, son yirmi yılda önemli bir ivme kazanmıştır. BKM verilerine göre, 2000'li yılların başından itibaren kredi ve banka kartı kullanımı sürekli artış göstermiştir. Ancak, özellikle son beş yılda yaşanan yüksek enflasyon ve ekonomik dalgalanmalar, kart kullanım motivasyonlarını değiştirmiştir. Pandemi döneminde temassız ödemelerin ve online alışverişlerin yaygınlaşması, kart kullanım alışkanlıklarını pekiştirmiş, ancak son dönemdeki artışın ardında doğrudan ekonomik koşulların yattığı görülmektedir.
Önceki yıllara ait Ocak ayı kartlı ödeme hacmi verileriyle mevcut durum karşılaştırıldığında, nominal artışın yanı sıra, reel artışın da belirli dönemlerde yaşandığı ancak son dönemdeki artışın büyük ölçüde fiyat artışlarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Örneğin, 2021 Ocak ayında X TL olan kartlı ödeme hacmi, 2022 Ocak'ta Y TL'ye, 2023 Ocak'ta ise Z TL'ye ulaşmıştır. 2024 Ocak ayındaki 2,3 trilyon liralık hacim, bu kronolojik yükselişin devamı niteliğindedir ve ekonomik sıkıntıların bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir.
En Çok Harcama Yapılan Sektörler ve Ekonomik Beklentiler
BKM'nin sektörel bazda yayımladığı verilere göre, Ocak ayında en çok kartlı harcama yapılan sektörler arasında market ve gıda sektörü, akaryakıt istasyonları, giyim ve elektronik sektörü öne çıkmaktadır. Bu durum, hane halkının öncelikli olarak temel ihtiyaçlarını karşılamaya odaklandığını ve zorunlu harcamaların kartlı ödemelerdeki payının yüksek olduğunu göstermektedir. Özellikle gıda ve akaryakıt gibi kalemlerdeki yüksek enflasyon, bu sektörlerdeki kartlı ödeme hacmini doğrudan etkilemektedir.
Ekonomistler, mevcut yüksek enflasyonist ortamın devam etmesi ve hane halkı gelirlerinin reel olarak erimesi durumunda, kredi kartı kullanımındaki bu artış eğiliminin sürdürülemez olduğunu belirtmektedir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) enflasyonla mücadele politikaları ve faiz kararları, önümüzdeki dönemde kartlı ödeme sistemleri ve tüketici harcamaları üzerinde belirleyici olacaktır. Hükümetin uygulayacağı gelir politikaları, sosyal destek programları ve enflasyonu düşürmeye yönelik adımların, tüketicilerin finansal yükünü hafifletme potansiyeli yakından izlenmektedir.
Ocak ayında kartlı ödemelerdeki rekor yükseliş, Türkiye ekonomisindeki hayat pahalılığı sorununu ve hane halkının finansal davranışlarındaki değişimi bir kez daha gözler önüne serdi. Kredi kartı kullanımındaki bu ivmenin, önümüzdeki dönemde enflasyonla mücadeledeki başarıya ve gelir politikalarındaki iyileşmelere bağlı olarak şekilleneceği öngörülüyor.
