Kuzey Ormanları Savunması (KOS), 20 Mayıs 2024 tarihinde Belgrad Ormanı'nda düzenlediği basın açıklamasında, ormanın mevcut "muhafaza ormanı" statüsünün değiştirilme girişimlerine ve planlanan yapılaşma ile altyapı projelerine karşı endişelerini dile getirdi. Grup, bu tür projelerin ormanın ekolojik dengesi ve İstanbul için taşıdığı su havzası niteliği üzerindeki olası olumsuz etkilerine dikkat çekti.
Kuzey Ormanları Savunması'nın Faaliyetleri ve Kurumsal Kimliği
Kuzey Ormanları Savunması, İstanbul'un kuzeyinde yer alan geniş ekolojik alanların korunması amacıyla 2013 yılında çeşitli sivil toplum inisiyatiflerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş bir platformdur. Kuruluş amacı, özellikle İstanbul'un hızla devam eden kentleşme süreci ve bu süreçte ortaya çıkan büyük ölçekli altyapı projelerinin orman ekosistemleri üzerindeki etkilerine karşı kamuoyu oluşturmak ve mücadele etmektir.
Platform, kuruluşundan bu yana basın açıklamaları, farkındalık etkinlikleri, hukuki süreçlerin takibi ve kamuoyunu bilgilendirme çalışmaları yürüterek doğal yaşam alanlarının tahribatına karşı aktif bir rol üstlenmiştir. KOS, daha önce de Kuzey Marmara Otoyolu ve İstanbul Havalimanı gibi projelerin ormanlık alanlar üzerindeki etkilerine karşı benzer tepkiler dile getirmiş, ilgili mercilere dilekçeler sunmuştur.
Belgrad Ormanı: İstanbul İçin Ekolojik ve Tarihi Bir Değer
Belgrad Ormanı, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda yaklaşık 5.442 hektarlık geniş bir alanı kaplayan ve şehir ekolojisi için kritik öneme sahip bir orman ekosistemidir. Tarihsel süreçte, özellikle Osmanlı İmparatorluğu döneminden itibaren İstanbul'un su ihtiyacını karşılayan dere ve bent sistemlerine ev sahipliği yapmasıyla bilinmektedir. Orman, günümüzde de kentin en önemli su havzalarından biri olarak işlevini sürdürmektedir.
1956 yılında "muhafaza ormanı" statüsüyle özel koruma altına alınan Belgrad Ormanı, sadece su kaynakları açısından değil, aynı zamanda zengin biyoçeşitliliği ve kentsel ısı adası etkisini azaltmadaki rolüyle de hayati bir öneme sahiptir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi verilerine göre, orman aynı zamanda İstanbullular için önemli bir rekreasyon ve nefes alma alanı olarak da hizmet vermektedir.
Muhafaza Ormanı Statüsünün Değiştirilme İddiaları ve Potansiyel Sonuçları
Kuzey Ormanları Savunması'nın açıklamalarına göre, Belgrad Ormanı'nın mevcut "muhafaza ormanı" statüsünün belirli bölgelerde imara açılmak üzere değiştirilmesi yönünde bir çaba olduğu öne sürülmektedir. Bu statü değişikliğinin, ormanlık alanların yapılaşmaya karşı korunması amacıyla konulan yasal engelleri kaldırma potansiyeli taşıdığı ifade edilmiştir.
6831 sayılı Orman Kanunu'nun ilgili maddeleri, muhafaza ormanlarının kamu yararı gözetilerek özel koruma altında tutulmasını öngörmektedir. KOS, bu statünün kaldırılmasının veya daraltılmasının, sadece ekolojik değil, aynı zamanda hukuki bir emsal teşkil edebileceği ve Türkiye'deki diğer korunan doğal alanlar için de benzer riskler yaratabileceği yönünde uyarıda bulunmuştur. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın 2020 yılı verilerine göre, son 20 yılda Türkiye'deki ormanlık alanlarda çeşitli nedenlerle kayıplar yaşandığı belirtilmektedir.
Belirlenen Yapılaşma ve Altyapı Projeleri Üzerine Endişeler
Kuzey Ormanları Savunması, orman içinden veya ormana komşu bölgelerden geçmesi planlanan yeni yol projeleri, köprü bağlantıları ve potansiyel ticari tesis inşaatlarının ormanın bütünlüğünü bozacağını belirtmiştir. Bu tür projelerin, orman ekosistemini parçalayarak yaban hayatı koridorlarını kesintiye uğratabileceği, ağaç kesimlerini beraberinde getirebileceği ve habitat kaybına yol açabileceği yönünde kaygılar ifade edilmiştir.
Geçmişte İstanbul'da gerçekleştirilen benzer altyapı projelerinin, örneğin Kuzey Marmara Otoyolu'nun bazı etapları gibi, ormanlık alanlarda önemli tahribatlara neden olduğu bilinmektedir. Özellikle yeni yerleşim yerlerinin veya ulaşım akslarının orman çevresine yakınlaşması, orman üzerindeki insan baskısını artırarak atık sorunları ve yangın riskleri gibi ek çevresel tehditleri de beraberinde getirmektedir. TÜİK'in 2022 yılı istatistiklerine göre, Türkiye'nin kentleşme oranı yüzde 77 olarak gerçekleşmiştir; bu durum kentsel alanların doğal çevre üzerindeki baskısını artırmaktadır.
Resmi Kurumların Yaklaşımı ve Hukuki Zemindeki Tartışmalar
Belgrad Ormanı'nın yönetimi ve korunmasından sorumlu başlıca kurumlar Tarım ve Orman Bakanlığı ile Orman Genel Müdürlüğü'dür. İstanbul Büyükşehir Belediyesi de kentin çevre planlaması ve yeşil alanların korunması konusunda yetkili bir kurumdur. Kuzey Ormanları Savunması'nın dile getirdiği iddialara yönelik henüz bu kurumlardan detaylı bir açıklama gelmemiştir.
Çevre örgütleri, benzer durumlarda idari mahkemelerde dava açarak yürütmeyi durdurma veya iptal kararları aldırma yoluna gitmektedir. Ormanlık alanları ilgilendiren tüm yatırım ve planlama kararlarının Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçlerinden geçmesi yasal bir zorunluluktur. Ancak ÇED raporlarının yeterliliği, bağımsızlığı ve nihai kararların kamuoyuyla şeffaf bir şekilde paylaşılması zaman zaman sivil toplum kuruluşları tarafından sorgulanmaktadır.
Benzer Çevresel Mücadeleler ve Genel Eğilim
Türkiye genelinde ve özellikle büyük şehirlerin çevresindeki yeşil alanlar, yoğun kentleşme ve kalkınma projelerinin baskısı altında benzer tehditlerle karşılaşmaktadır. Validebağ Korusu, Akbelen Ormanı ve Salda Gölü gibi alanlar, sivil toplum örgütlerinin koruma çabalarıyla ülke gündemine gelen diğer önemli örneklerdir. Bu alanlarda da yapılaşma, madencilik veya altyapı projeleri nedeniyle ekolojik kaygıların dile getirildiği görülmüştür.
Bu durum, doğal alanların korunması ile ekonomik kalkınma ve kentleşme ihtiyacı arasındaki dengenin sürekli olarak tartışıldığı bir ortam yaratmaktadır. Çevre örgütleri, anayasal güvence altına alınmış sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı çerçevesinde, doğal varlıkların korunması için kamuoyunun bilgilendirilmesi ve yasal süreçlerin işletilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Kuzey Ormanları Savunması'nın Belgrad Ormanı'nın statüsü ve geleceği hakkında dile getirdiği endişeler, İstanbul'un doğal miraslarının korunması konusunda devam eden tartışmaları bir kez daha güncel kılmıştır. Ormanın mevcut koruma statüsü ve gelecekteki olası yapılaşma veya altyapı projelerine dair gelişmeler, kamuoyunun ve ilgili kurumların yakın takibinde olmaya devam edecektir. Bu süreç, hem İstanbul'un ekolojik dengesi hem de kentsel yaşam kalitesi açısından önemli sonuçlar doğurma potansiyeli taşımaktadır.
